Framburur

Framburarreglur
Yfirlit

  

 

 

             

B R A G I 

> Forsíða
 

prenta
opna sér

25.09.03
athugasemdir

Framburarreglur: yfirlit

 Oradmi

1. Srhjalengd

7. Lokhlj innstu

13. nn sem [dn]

19. Brottfll

2. Srhlj +  ng/nk

8. hv sem [kv]

14. f sem [m]

20. Samlgun n

3. Srhlj +  gi

9. h undan , j, l, n og r

15. fl og fn

21. sem []

4. Samhljalengd

10. Ablstur (h-innskot)

16. d-innskot

22. h fellur brott

5. f sem [v]

11. Afrddun

17. nghljun

6. g sem [g]

12. ll sem [dl]

18. Framgmun

   

1. Srhljalengd

hersluatkvum eru srhlj lng egar eftir fylgir ekkert ea bara eitt samhlj.

  • ha, te, , svo, ku, fr, tv; au, f, ei, r, h
  • haf, ber, li, s, lok, kul, rm, l; laug, hs, eir, jl,

undan samhljaklsunum kj, kr, kv, pj, pr, sj, sr, sv, tj, tr og tv eru srhlj lng.

  • kveikja, sjkrahs, vkva; lepja, dpri; Esja, Esra, tvisvar; sitja, metri
Srhlj slensku eru stutt ef eftir eim fara tv ea fleiri samhlj. herslulaus srhlj eru alltaf stutt.
  • kann, fer, hinn, vst, oft, stutt, rst, kld; haust, ll, einn, flk, hgt
  • velja, pakki, eldur
Tvhljin [oi] og [Yi] eru alltaf stutt.
  • bogi, logi, flugi, dugi

[oradmi]

   

2. Srhlj + ng/nk

undan ng og nk er:
a bori fram sem [au].
  • ganga, (mig) langar, langur, anga; stfanginn banki, blankur, hanki, vankaur  hlusta
e bori fram sem ei [ei]. 
  • drengur, engill, enginn, fengum, gengum, lengi skenkja, enkja  hlusta
i bori fram sem [i].
  • fingur, hinga, hringja; reykingar, sning; slendingur hinkra,  kinka (kolli), minkur, minnka, vinka  hlusta
u bori fram sem [u].
  • tungl, tunguml, ungur, ungur; konungur bunki, dunkur, munkur  hlusta
y bori fram sem [i].
  • kyngja, slyngur, syngja, yngri, yngd dynkur  hlusta
bori fram sem au [i].
  • lng, svng, sng, rng blnk, hnk  hlusta

"ng", "nk" sj ennfremur reglu 20.

[oradmi]

   

3. Srhlj + gi

undan gi er:
a bori fram sem [ai].
  • bragi, magi; sunnudaginn, jflagi
e bori fram sem ei [ei].
  • segir, spegill, veginn; sdegi, hdegi, llegir
i bori fram sem   [i].
  • stigi, tiginn, svigi
o bori fram sem [oi].
  • floginn, logi, regnbogi
u bori fram sem [Yi].
  • dugi, flugi, hugi
y bori fram sem   [i].
  •  flygill, lygi
bori fram sem au [i].
  • drgin, lgin, sgin

"gi" sj ennfremur reglu 18.

[oradmi]

   

4. Samhljalengd

egar eftirtalin samhlj eru tvritu milli srhlja tkna au langt samhlj.
  • b  [b:]pabbi, kvabba
  • d  [d:]:  bddu, budda, hrddur, koddi, krydda, nudda, meiddur 
  • f   [f:]:   gaffall, kaffi, skffa 
  • g  [g:]:  bjuggum, bygging, gluggi, hgg, Sigga, Siggi,  skegg, skuggi
  • gj [gj:]: bryggja, byggja, leggja, tryggja
  • l    [l:] (sj reglu 12): balli, vinnugalli
  • m [m:]: amma, dimmur, fimm, mamma, sammla, skamma, snemma 
  • n  [n] (sj reglu 13): annar, nni, finna, kennari, kunningi, penni, renna, spennandi, tnn, vinna
  • r   [r:]: () fyrra, herra, hverrar, hverri, karr
  • s  [s:]: blessa, blssa, byssa, hissa, kassi, klessa, missa, passa, essar

Tvritu k, p og t eru ekki borin fram lng. (Sj ennfremur reglu 10.)

[oradmi]

   

5. f sem [v]

Milli raddara hlja er f bori fram sem [v].
  • hafa, krafi, langafi, hafi, tgfa; yfirgefa, gefast (upp), fyrirgefa, nefi, sefur, brfi; lifa, hrifinn, skrifa, drfa (sig), lfi, hnfur; lofa, sofi, skrifstofuna, grfri; gufa; fa, fing; gjfin, djfull; Raufarhafnar, dreifa, leyfa, leyfi
f getur sumum orum falli brott milli , , og a, i, u
  • lfi, prfi, rfa, hfa, skrfa 
Samsett or og nokkur tkuor fylgja ekki reglunni. 
  • Eyjafiri, grafk, slaufa, sfi

"f" sj ennfremur reglur 14, 15 og reglu 19.

[oradmi]

   

6. g sem [g]

Milli raddara hlja er g bori fram sem [g] og bakstu eftir srhlji (sj reglu 11.)
  • laga, sagi, heilagur, lgum;  fallegur, trlegur, innilega, egar; vonbrigi, stigi, stgur; loga, skgur; bfluga, tuttugu; lygari; frgur, ngur, mikilvgur, (til) hgri; mgulegur; auga, drauga, eiga, bleygur
  • g, og, ig, mig, stig, ng
undan orhlutaskilum er g bori fram sem [g] eftir srhlji. 
  • daglegur, Vigds
"g" sj ennfremur reglur 15, 17, 18, 19 og 20.

[oradmi]

   

7. Lokhlj innstu

Lokhljin k, [kj], p og t eru borin fram sem [g], [gj], [b] og [d] innstu.
  • k  [g]: Akureyri, strkur, frekar, lku, vika, loka, sjklingur, sykur, rjka, afskun, lkur, auka, veikur
  • [kj]  [gj]: heimspeki, miki, rkisstjrn, poki, flkinn, lykill, fyrirtki, veikindi; vekja, lkja, rkja, steikja, Reykjavk 
  • p  [b]: tapa, kpa, drepa, svipaur, opinn, hrpa, djpur, dpur, kaupa
  • t   [d]: matur, ltinn, geta, ta, forvitinn, ltill, nota, fljtur, hluti, ti, skrtinn, tla, flauta, heita, leyti

Undantekningar eru mis samsett or ar sem seinni liur hefst k, p ea t. Svo og mis tkuor ar sem vikomandi lokhlj eru frblsin innstu, og rf nnur or eins og til dmis lkami.

  • Slvaka, lkjr, Japan, lkami, strna

"k" sj ennfremur reglur 10, 17, 18 og 20.

"p" sj ennfremur reglur 10, og 17.

"t" sj ennfremur reglu 10.

[oradmi]

   

8. hv sem [kv]

hv er bori fram sem [kv].
  • hva, hvalur, hvasst
  • hv
  • hvenr, hver, Hverageri, hvergi, hvernig, hversdagslegur, hversu, hvert
  • hvia
  • hvla sig, hvld, hvsla, hvtur 
  • hvor, hvorki, hvort, hvorugur
  • hvttu
  • umhverfi, (af) hverju, annahvort

"h" sj ennfremur reglu 9.

[oradmi]

   

9. h undan , j, l, n og r

h framstuklsunum h, hj, hl, hn og hr er ekki bori fram en eftirfarandi samhlj verur radda.
  • [J]: hlt, hldust, hr, hrna
  • j  [J]: hjarta, hj, hjlmur, hjlpa, hjla, hjnaband
  • l  [L]: hlaast (upp), hlakka, hl, hl, hlj, hljta, hlusta, hlutur, hla, hlja, hlaupa, hleypa
  • n [N]: hnappur, hnakki, hnattrnn, hn, hnfur
  • r  [R]: hrai, hringur, hringja, hr, hrpa, hryggur, hrddur, hrkkva, hraustur, hreinn, hreyfa; hrif 

"h" sj ennfremur reglu 8.

[oradmi]

   

10.  Ablstur (h-innskot)

undan samhljaklsunum kk, kl, kn, pl, pn, pp, tl, tn og tt er skoti inn h framburi.
  • k [hg], [hgl], [hgn]: ekki, drekka, okkur, dkkhrur; Hekla, sjklingur, einstaklingur; sakna, reikning, lknir, heimskn 
  • p [hbl], [hbn], [hb]: epli; opna, opnun, vopn; klipping, sjoppa, skreppa, upp 
  • t  [hdl], [hdn], [hd]: tla, litli, tlun, vitlaus; botn, brotna, setning, vatn, vitni; detta, frtta, hattur, hitta, ntt, rtta, slttur, etta; 
Undantekningar eru flest samsett or. ar er ekki ablstur. Ekki er heldur ablstur undan viskeytunum -legur, -laus og -leysi.
  • leikkona, tlendingur, tlit, ftleggur; 
"k" sj ennfremur reglur 7, 17, 18 og 20.

"p" sj ennfremur reglur 7 og 17.

"t" sj ennfremur reglu 7.

[oradmi]

   

11. Afrddun

, l, m, n og r eru rddu undan k, p og t. undan s er r bori fram radda. 
  • ikun, makur, blka
  • flk, hlka, silki; stelpa, lpa, hjlpa;  alltaf, belti,elta, piltur
  • rmka; lampi, strompur; dimmt, heimta, samt, skemmta, fimmtn
  • banki, einkunn, frnka, kinka, minnka; vanta, prentari, svunta, seint
  • hvorki, kirkja, myrkur, verkefni; tvarp, orp; burtu, hvert, kartafla, skyrta
  • forseti, hrbursti, mars, orsk 

"r" sj ennfremur reglu 16.

bakstu eru f, l og r rddu (srstaklega lok setningar) og og g heyrast jafnvel oft ekki.
  • bl, i, r, hinga
  • alltaf, prf, lf, brf
  • alveg, mig, ng, dag, g
  • bll, vel, sl, tungl 
  • ber, veur, yfir, sr 

 Undantekningar eru flest samsett or. ar er ekki afrddun.

  • silfurbrkaup, slkrem, velkominn, samtal, vinkona, vintri, viurkenning

"g" sj ennfremur reglur 6 og 19.

"" sj ennfremur reglu 19.

[oradmi]

   

12. ll sem [dl]

Tvfalt l er bori fram sem [dl].
  • falla, villa, pollur, fullorinn

bakstu er ll [dl] bori fram sem [dL], ef nsta or hefst ekki srhlji ea rdduu samhlji. (Sj ennfremur reglu 11.)  

  • bll, fullkominn, gullfiskur, Gullfoss, mikill; Hallgrmur
Reglan gildir ekki orhlutaskilum, glunfnum, tkuorum ea undan d, s ea t.
  • aallega, tillaga, tillit; Kalli, Palli; rlla, ball, vinnugalli; ; felldi, fjalls, allt, alltaf, skellti
Undantekningar: Halldr, Halldra

"ll" sj ennfremur reglu  4 .

[oradmi]

   

13. nn sem [dn]

nn er bori fram sem [dn] eftir , , , , , , , au og ei.  
  • Spnn; klnn; fnn; tnn, jnn; brnn; brnn; grnn; daunn; beinn, einnig, hreinn, steinn

etta gerist ekki undan kvena greininum.

  • -nni, br-nni

"nn" sj ennfremur reglu 4.

[oradmi]

   

14. fn sem [m]

undan d er fn bori fram sem [m] og undan t sem [M].
  • f: nefnd, stefndu; misjafnt, nefnt

"f" sj ennfremur reglur  5 , 15 og 19.

[oradmi]

   

15. fl, fn og gl, gn

undan l og n er f bori fram sem [b] og g sem [g].
  • f: kartafla, Keflavk, trufla; efni, sofna, nefnilega, hfn
  • g: athygli, reglulega, gleraugun, fugl; gegnum, rigna, vegna 

Reglan gildir ekki framstu fl, samsettum orum og undan viskeytunum -legur og -lega.

  • fleiri, flta, fluga; hugleia, auglsing, unglingur; sorglegur, daglega 

"f" sj ennfremur reglur  5 , 14 og 19.

"g" sj ennfremur reglur  6 , 17, 18, 19 og 20.

[oradmi]

   

16. d-innskot

samhljaklsunum rl, rn, sl og sn er skoti inn [d] milli samhljanna.
  • r: karl, kerling, varla; hvernig, spurning, arna
  • s: geymsla, slenska, sleppa; sna, snjr, losna 

Reglan gildir ekki orhlutaskilum og samsettum orum.

  • alvarlegur, varlega, vatnslaus
  • fjarlg, erlendis, sumarntt, mannslkami

"r" sj ennfremur reglur  og 11.

"s" sj ennfremur reglu  4 .

[oradmi]

   

17. nghljun

undan t eru g og k borin fram sem [x] og p sem [f].
  • frgt, sagt, yndislegt
  • dkkt, lkt, gikt, steiktur
  • keypti, samskipti, pti

Stundum falla g og k brott.  (Sj ennfremur reglu 19.)

  • margt, rangt, rngt; slenskt

"g" sj ennfremur reglur  6 , 15, 18 og 20.

"k" sj ennfremur reglur  7 , 10, 18 og 20.

"p" sj ennfremur reglur  og 10.

[oradmi]

   

18. Framgmun

undan e, i, , y, , , ei og ey eru g, [g] og k borin fram sem [gj], [j] og [kj].
  • [gj:]: algengur, fangelsi, geta; geisli, geimur; Geysir; lengi, gifta, ryggis; gtur, ggjast, gr 
  • [j]: feginn, hgindastll, logi, regnbogi, sdegi, sunnudaginn
  • [kj]kerfi, skemmtilegur, verkefni; skei, skein; keyra, keypt; ekki, kirkja, miki; knverskur, ski; kynna, skyrta; kr, skrsla; kra, skr

Undantekningar eru samsett or, tlensk nfn og or sem enda -endur fleirtlu.

  • verkefni; Bergen; eigendur, leikendur

"g" sj ennfremur reglur 6, 15, 17, 19 og 20.

"gi" sj ennfremur reglu 3.

"k" sj ennfremur reglur 7, 10, 17 og 20.

[oradmi]

   

19. Brottfll

eftir , og fellur [g] brott og stundum fellur f niur eftir smu srhljum.  
  • lgur, ng, skgur, ljga; tgfa, rfa, hfa

Undantekningar eru samsett or og tkuor.

  • ngranni, gtur, fram, snjflur; sfa
Oft fellur misamhlji brott r erfium samhljaklsum. 
  • systkini, margt, vatnsrm, England
einstaka samhljaklsum fellur fyrsta hlji brott:
  • sigldi, verndun, fyrst, stelpurnar, efldi 

nghljin og [g] falla oft niur herslulausri bakstu enda fornafna, forsetninga, atviksora og samtenginga.

  • a, me, hva; og, g, mig
Endingasrhljin a, i og u falla yfirleitt brott ef nsta or hefst srhlji. 
  • mmu’ og afa, tuttugu’ og fimm 

[oradmi]

   

20. Samlgun n

Samhlji n samlagast myndunarsta eftirfarandi lokhljs.

  • langur, ganga, hringja, kunningi, stuning, ungur 
  • banka, einkunn, einkennilegur, frnka, kinka, minnka

Reglan gildir ekki samsettum orum.

  • fngerur, jafngamall; vinkona, innkaup

"ng" og "nk" sj ennfremur reglu 2.

[oradmi]

   

21.  sem []

fornfnum og nokkrum atviksorum, sem hefjast , er bori fram sem [] ef orin eru herslulaus og standa ekki upphafi setningar:

  • eru au, er a 

[oradmi]

   

22. h fellur brott

nokkrum atviksorum og fornfnunum hann og hn fellur h oft brott egar orin eru herslulaus og standa ekki fremst setningu.

  • er hann, er hn

"h" sj ennfremur reglur 8 og 9.

[oradmi]

   

^